Sarı Nokta Hastalığı
Makula, retina merkezinde yer alan ve detaylı görmeyi sağlayan özel bir bölgedir. Bu alan, ince işlerde kullanılan keskin görme fonksiyonundan sorumludur; örneğin kitap okumak, bir nesnedeki ayrıntıyı seçmek ya da ipliğe iğne geçirmek makulanın sağlıklı çalışmasıyla mümkündür. Makulada bir bozulma olduğunda, kişi baktığı alanı karanlık veya bulanık görmeye başlar. Sarı nokta hastalığı olarak bilinen makula dejenerasyonunda yan (periferal) görme genellikle korunur ancak merkezdeki görme ciddi ölçüde etkilenir. Örneğin kişi duvardaki saatin varlığını görebilir fakat kaç olduğunu seçemez. Hastalık tamamen körlük yapmaz; ancak okuma, TV izleme, yazı yazma veya araç kullanma gibi aktiviteler belirgin şekilde zorlaşır.
Makula dejenerasyonu iki temel tipe ayrılır: kuru (non-eksudatif) ve yaş (eksudatif) tip. Vakaların büyük çoğunluğunu kuru tip oluştururken, ciddi görme kayıplarının önemli bir kısmı yaş tipten kaynaklanır. Kuru tip yavaş seyreden bir yapıya sahipken, yaş tip ani ve hızlı görme kaybına neden olabilir.
Kuru ve Yaş Sarı Nokta Hastalığı Nedir?
Kuru sarı nokta hastalığı, makula dejenerasyonunun en sık görülen şeklidir. Genellikle başlangıçta tek gözü etkiler ve beyin diğer gözden aldığı görüntüyle eksikliği bir süre telafi edebilir. Yaş tip sarı nokta hastalığı ise kuru tipin ilerlemesi sonucunda ortaya çıkar ve kuru tip hastaların yaklaşık %10’unda yaş tipe dönüşme riski bulunur. Yaş tipte görme kaybı iki temel mekanizma ile oluşur:
• Makula altında anormal damarların gelişmesi: Retinanın altında bulunan koroid tabakasında kontrolsüz damar oluşumu görülebilir. Bu damarlar sıvı veya kan sızdırdığında merkezi görme hızla bozulur.
• Retina altında sıvı birikimi: Koroidden sızan sıvı, retina pigment epiteli ile retina arasında toplanarak makulada şişlik ve görüntü bozulmasına neden olur.
Sarı Nokta Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Kuru tip sarı nokta hastalığında belirtiler yavaş ilerlerken, yaş tipte görme bozukluğu çok hızlı şekilde kötüleşebilir. Yaygın belirtiler şunlardır:
• Düz çizgilerin eğik, dalgalı veya kırılmış görünmesi
• Merkezi görmede azalma veya karanlık bir leke
• Okuma ve ince işler için daha fazla ışığa ihtiyaç duyma
• Karanlık ortamlara adapte olma güçlüğü
• Yazıları okurken artan bulanık görüntü
• Renklerde solukluk veya parlaklık kaybı
• Yüzleri tanımada zorlanma
Bu belirtilerden biri bile fark edildiğinde vakit kaybetmeden bir göz hekimine başvurulmalıdır. Erken tanı, hastalığın ilerleyişinin yavaşlatılmasında kritik öneme sahiptir.
Sarı Nokta Hastalığının Sebepleri Nelerdir?
Kuru tip sarı nokta hastalığının nedenleri kesin olarak bilinmese de genetik eğilim ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Makulada zamanla oluşan hücresel hasar, retina pigment tabakasında birikim ve yaşa bağlı değişiklikler hastalığın gelişimine katkıda bulunur.
Sarı Nokta Hastalığı Risk Faktörleri Nelerdir?
Araştırmalar sarı nokta hastalığında aşağıdaki risk faktörlerinin belirleyici olduğunu göstermektedir:
• Yaş: Özellikle 50 yaş sonrası risk belirgin şekilde artar.
• Genetik yatkınlık: Ailede sarı nokta öyküsü bulunması riski artırır.
• Irk: Beyaz ırkta görülme oranı daha yüksektir.
• Sigara kullanımı: Hastalığın ortaya çıkma ve ilerleme hızını artıran en önemli etkenlerden biridir.
• Obezite: Erken evre hastalığın daha hızlı ilerlemesine katkı sağlar.
• Kalp ve damar hastalıkları: Dolaşım bozuklukları makula sağlığını olumsuz etkileyebilir.
İleri evre sarı nokta hastaları bazen depresyon, sosyal geri çekilme veya Charles Bonnet sendromu olarak bilinen görsel halüsinasyonlar yaşayabilir. Halüsinasyonlar psikiyatrik bir durum değildir; var olan görme kaybının beyin tarafından yorumlanmasıyla ortaya çıkar.
Sarı Nokta Hastalığından Korunmak Mümkün müdür?
Hastalığı tamamen önlemek mümkün olmasa da, düzenli göz muayeneleri ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları riskin azaltılmasına yardımcı olur. Antioksidan içeriği yüksek sebze ve meyvelerle beslenmek, sigaradan uzak durmak ve kronik hastalıkları kontrol altında tutmak hastalığın ilerleyişini yavaşlatabilir.
Sarı Nokta Hastalığının Teşhisi Nasıl Konulur?
Göz dibi muayenesi teşhisin temel basamağıdır. Gerektiğinde retina tomografisi (OCT), göz anjiyosu (FFA) veya ilaçsız anjiyografi yöntemleri kullanılabilir. Hastalar ayrıca evde Amsler Grid testi ile görüş alanlarındaki bozulmayı takip edebilir.
Sarı Nokta Hastalığının Tedavileri Nelerdir?
Geçmişte yaş tip sarı nokta hastalığında lazer tedavisi uygulanırken, günümüzde VEGF inhibitörleri ile göz içi enjeksiyonlar görüşün korunmasında çok daha etkili bir yöntem haline gelmiştir. Bu tedavi, anormal damar gelişimini durdurarak çoğu hastada görme stabilizasyonu sağlar ve birçok kişide belirgin iyileşmeye katkıda bulunur. Kuru tip sarı nokta hastalığında ise vitamin takviyeleri, antioksidanlar ve yaşam tarzı değişiklikleri önerilir.